ABD-İran mutabakatı krize girdi: İsviçre'deki imza töreni iptal, sebep Lübnan

CENEVRE, 19 Haziran (Haber Merkezi) — ABD ile İran arasında haftalardır yürütülen ve İsviçre'nin Bürgenstock beldesinde imzalanması beklenen mutabakat zaptı görüşmeleri son anda iptal edildi. Kararı İsviçre Dışişleri Bakanlığı (FDFA) duyurdu.

FDFA Sözcüsü Nicolas Bideau, "Görüşme bugün yapılmayacak" açıklamasını yaparken, iptalin nedenine ilişkin detay vermedi. Bideau, İsviçre'nin diyalog çabalarına desteğinin sürdüğünü vurguladı.

Vance uçağa binmedi, sebep Lübnan

Axios muhabiri Barak Ravid'in ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı bilgiye göre, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'ın Cuma akşamı İsviçre'ye yapacağı seyahat ertelendi. Ravid, ertelemenin arkasında Tahran'ın Lübnan konusunda öne sürdüğü yeni taleplerin olduğunu yazdı.

İran tarafı, İsrail'in Lübnan'a yönelik olası yeni bir saldırısını mutabakatın doğrudan ihlali sayacağını Washington'a iletmiş durumda. Vance'ın ofisi de seyahatin yapılmadığını doğruladı ancak resmi gerekçe açıklamadı.

Washington: Önce yükümlülük, sonra para

Vance, Beyaz Saray'daki brifingde anlaşmanın son aşamasında ABD'nin bölgedeki askeri varlığını çatışma öncesi seviyeye çekmeye hazır olduklarını söyledi. Ancak İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması için Tahran'ın önce tüm taahhütlerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump ise Axios'a verdiği demeçte, hazırlanan metni İran için "koşulsuz teslimiyet" anlamına gelebilecek bir çerçeve olarak tanımladı.

Tahran: Müzakere taviz değil

İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamenei, başlangıçta anlaşmaya karşı olduğunu ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın ikna ettiğini açıkladı. Hamenei, "Nükleer programı konuşuyor olmamız, her şartı kabul edeceğiz anlamına gelmez" dedi. Pezeşkiyan'ın da ABD'nin aşırı taleplerine karşı kırmızı çizgileri olduğu mesajını ilettiği belirtildi.

İsrail cephesi gerilimi tırmandırıyor

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, güney Lübnan'dan asker çekmeyeceklerini, güvenlik sağlanmadan geri adım atılmayacağını söyledi. Vance ise İsrail'e "ABD, sizin dünyadaki tek güçlü müttefikiniz" hatırlatması yaparak sürece saygı çağrısında bulundu.

Trump'ın "İsrail, Lübnan ve Hizbullah arasında tam ateşkes bekliyoruz" açıklamasına rağmen, İsrail ordusu Cuma sabahı Hizbullah hedeflerine yönelik saldırıların sürdüğünü duyurdu.

Anlaşma neydi, ne oldu?

14 Haziran'da ABD, İran ve arabulucu Pakistan, mutabakata varıldığını açıklamıştı. Plana göre:

• İmza töreni 19 Haziran'da Cenevre'de yapılacaktı
• İmzadan sonraki 60 günde İran'ın nükleer programı görüşülecekti
• ABD'nin deniz ablukası 15 Haziran'da kalkacak, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonlar duracaktı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) 18 Haziran'da ablukanın fiilen kaldırıldığını, İran limanlarına giriş çıkışların serbest bırakıldığını açıkladı. Ancak CENTCOM, "anlaşmaya uyumu denetlemek için" savaş gemilerinin bölgede kalacağını da ekledi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile 17 Haziran'da Versailles'da görüşen Trump, imzanın hafta sonu yapılabileceğini söylemişti. Pezeşkiyan'ın metni onaylamasına rağmen, Lübnan şartı nedeniyle süreç Bürgenstock'ta başlamadan durdu.