Enver Paşa'nın Türkistan'daki son mücadelesi ve Çeğan Tepesi şehadeti
İttihat ve Terakki'nin en güçlü ismi Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı sonrası Türkistan'da Basmacı Hareketi'nin başına geçti. 4 Ağustos 1922 Kurban Bayramı sabahı Tacikistan'da Çeğan Tepesi'nde Ruslara karşı çarpışırken şehit düştü.
Enver Paşa, Harbiye Nazırı, Başkumandan Vekili, Padişah damadı olarak bir imparatorluğun kaderine hükmetmiş bir isimdi. Mondros sonrası yurt dışına çıkmak zorunda kalınca, yönünü Türkistan'a çevirdi. Amacı, Bolşeviklere karşı bağımsızlık mücadelesi veren Basmacı Hareketi'ne liderlik etmekti. Varlığını Türkistan Türklerinin bağımsızlığına ve birliğine armağan eden Enver Paşa, son 2 yılını bu uğurda harcadı.
Basmacı Hareketi ve Belcivan Cephesi
Enver Paşa, Orta Asya'ya geçerek Türkistan Bağımsızlık Hareketi'ne katıldı. Kısa sürede toparladığı kuvvetlerle Buhara ve çevresinde Sovyetlere karşı önemli başarılar kazandı. Ancak 28 Haziran 1922'deki Kafiran Savaşı'nı kaybettikten sonra dağlara çekilmek zorunda kaldı. Sovyetlerin ünlü Ermeni komutanı Yakov Arkadiyeviç Melkumov komutasındaki Kızıl Ordu birlikleri peşindeydi.
Kurban Bayramı Sabahı Çeğan Tepesi'nde Son Çarpışma
Tarih 4 Ağustos 1922, Kurban Bayramı'nın birinci günüydü. Enver Paşa ve 30 atlı muhafızı, Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'nin 200 kilometre doğusundaki Belcivan kasabası yakınlarında, Abıderya Köyü ve Çeğan Tepesi bölgesinde karargah kurmuştu.
Sabah namazı için hazırlanan müfrezeye Bolşevik birliği baskın düzenledi. 4 Ağustos bir ülkü uğruna Tacikistan'ın Başkenti Duşanbe'de Çeğantepe'de kurban bayramı sabahı Ruslarla çatışarak şehit olan Enver Paşa için son anlar başlamıştı.
On Bir Rus ve Mitralyöz Ateşi
Enver Paşa geri çekilmedi, bizzat yakın muharebeye girdi. 4 Ağustos 1922'de Belcuvan'a giren bir Sovyet birliğine karşı bizzat yakın muharebeye katılan Enver Paşa on bir Rus'u öldürdü, fakat karşı tarafın makineli tüfek ateşi altında kendisi de şehid oldu.
Başka bir rivayete göre ise 4 Ağustos 1922'de Kurban Bayramı sırasında Tacikistan'da, Belçivan yakınlarında Yakov Arkadiyeviç Melkumov komutasındaki Bolşevik Ruslara karşı yapılan bir çarpışmada rus mitralyözünün açtığı ateş sonucu hayatını kaybetti ve Çeğen köyüne gömüldü. Ölüm anında yanında sadece 30 atlısı vardı.
Çeğan Köyünde Defnediliş ve 74 Yıllık Vasiyet
Şehadetin ardından cenazesi olay yerinde bırakılmadı. Bu mücadele sırasında Belcuvan yakınlarındaki Abıdere köyündeki karargaha yapılan baskın sonucu şehit düşmüş ve naaşı Çegan Tepesi'ne taşınmıştır. İlk olarak Çeğan köyünde bir çınar altında toprağa verildi ve mezarı 74 yıl boyunca bölge halkı ve bir Özbek ailesi tarafından korundu. Naaşı ancak 1996 yılında Türkiye'ye getirilerek İstanbul'da Hürriyet-i Ebediye Tepesi'ne defnedilebildi.