Enver Paşa'nın naaşı İstanbul'a getirildi
1922 yılında Tacikistan'da şehit düşmesinin ardından 74 yıl boyunca yabancı topraklarda kalan Enver Paşa'nın naaşı, 1996 yılında Süleyman Demirel ve Necmettin Erbakan'ın kararlılığıyla yürütülen operasyon sonucu Türkiye'ye getirildi.
Enver Paşa, İttihat ve Terakki'nin en güçlü ismi, Harbiye Nazırı, Başkumandan Vekili olarak bir imparatorluğun sonunu görmüş, ardından Türkistan'da Basmacı Hareketi'nin başına geçmişti. 4 Ağustos 1922 tarihinde, 41 yaşındayken, Sovyet Kızıl Ordusu ile Tacikistan'ın Belcivan bölgesinde girdiği çatışmada şehit düştü. Cenazesi olay yerinde, Pamir Dağları eteklerindeki Çeğan Tepesi'nde toprağa verildi ve tam 74 yıl orada kaldı.
74 Yıl Gizlenen Sır ve Çınar Altındaki Mezar
Enver Paşa'nın cenazesi ilk gün Çeğan köyünde, bir çınar altında defnedildi. Mezar, yıllarca Türkistanlılar ve bölgeyi bilen bir Özbek ailesi tarafından korundu. Enver Paşa'nın cenazesi olay yerinde defnedilmiş, naaşı 1996 yılında Türkiye'ye getirilerek İstanbul'daki Abide-i Hürriyet Tepesi'ne nakledilmiştir. Bu süreçte mezarın yeri unutulmasın diye nesilden nesile aktarıldığı rivayet edilir.
Demirel ve Erbakan'ın Ortak İradesi ile İade-i İtibar
1996 yılı, Türk siyasetinde Refah-Yol hükümeti dönemiydi. 3 Ağustos 1996 tarihinde, dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ve Başbakanı Necmettin Erbakan'ın girişimiyle Enver Paşa'nın naaşı Türkiye'ye getirildi. Bu hamle resmi olarak iade-i itibar olarak nitelendirildi. Türkiye, Süleyman Demirel'in girişimleriyle 1996 yılında Enver Paşa'ya iade-i itibar ederek naaşını İstanbul'a getirmiş ve Abide-i Hürriyet Tepesi'nde yeniden defnetmiştir.
Operasyon kolay olmadı. Yetkililerin temaslarından sonra başkent Duşanbe'nin yaklaşık 200 km doğusundaki Belcivan ilçesindeki Obtar köyünde bulunan Enver Paşa'nın mezarı, Cumhurbaşkanlığı müşaviri Münif İslamoğlu başkanlığındaki 8 kişilik heyet tarafından 30 Temmuz 1996'da açıldı. Dış yapısından Enver Paşa'ya ait olduğu anlaşılan cenaze, Tacikistan'daki siyasi karışıklıklar nedeniyle zorlukla başkent Duşanbe'ye getirilebildi. Burada Türk bayrağına sarılı tabuta konuldu.
Gümüşsuyu'nda Bir Gece ve Sekiz İmamlı Tören
Naaşın Türkiye'ye gelişi, ölümüyle aynı tarihe denk getirildi. 3 Ağustos 1996'da İstanbul'a getirilen naaşı bir gece Gümüşsuyu Askeri Hastanesi'nde tutuldu. Bir gece hastane morgunda bekletilen naaş için asıl tören ertesi gün yapıldı.
Ölüm yıl dönümü olan 4 Ağustos 1996 tarihinde, Şişli Camii'nde sekiz imamın kıldırdığı cenaze namazının ardından Şişli'deki Abide-i Hürriyet Tepesi'nde defnedildi. Tören, Orgeneral seviyesinde yapılan askeri törenle icra edildi ve naaş, daha önce 1956'da oraya nakledilen kader arkadaşı Talat Paşa'nın yanındaki mezara konuldu.
Abide-i Hürriyet Tepesi'nde Ebedi İstirahat
Bugün Enver Paşa, 1908 Hürriyet Devrimi'nin anısına yapılan Abide-i Hürriyet Anıtı'nın bulunduğu Hürriyet-i Ebediye Tepesi Şehitliği'nde yatıyor. 1922'de 30 bin kişinin katıldığı ilk cenazeden 74 yıl sonra, 1996'da devlet töreniyle yapılan ikinci cenaze, Türk tarihinin en tartışmalı ama en iz bırakan figürlerinden birine geç de olsa resmi bir veda oldu.