Rutte-Trump görüşmesi: NATO krizi Beyaz Saray'da masaya yatırıldı

WASHINGTON, 24 Haziran (Haber Merkezi) — NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD Başkanı Donald Trump ile çarşamba günü Beyaz Saray'da yüz yüze görüştü. Görüşme, ittifakın yıllık zirvesine 2 hafta kala ve Pentagon'un Avrupa'daki ABD askeri varlığını gözden geçirdiği bir dönemde gerçekleşti.

Trump, uzun süredir NATO'yu "ABD'nin askeri harcamalarda adil olmayan yük taşıdığı" gerekçesiyle eleştiriyor. Ancak İran savaşı sonrası eleştirileri sertleşti. Trump, bazı üye ülkelerin "kapalı Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ticaretini yeniden başlatma" çağrısına kulak asmadığını söyleyerek öfkelendi.

"77 yıllık ittifaktan çıkma" tehdidi yenilendi

Trump, 77 yıllık askeri ittifaktan ayrılma tehditlerini yineleyerek gelecek ay Türkiye'de yapılacak NATO Liderler Zirvesi öncesi tansiyonu yükseltti. Ancak "Trump fısıldayıcısı" olarak anılan Rutte'nin, çarşamba günkü Beyaz Saray görüşmesini Trump'ı yatıştırmak için kullanması bekleniyordu.

Ziyaret, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in geçen hafta Brüksel'deki NATO karargahında müttefiklere sert çıkmasının ardından geldi. Hegseth, Avrupa'daki Amerikan güçlerinin boyutuna ilişkin 6 aylık Pentagon incelemesi başlatıldığını duyurdu.

"Bazları kullanmamıza izin vermediler"

Hegseth, Avrupalı müttefikleri İran'a saldırı başlatmak için ABD güçlerine Avrupa'daki üslere erişim sağlamamakla suçladı ve bunu "utanç verici" olarak niteledi. "Bu müttefikler, Amerika'nın oğullarını ve kızlarını, onlara öngörülebilir erişim, üs ve üst uçuş izni vermeyerek riske attı" dedi.

NATO müttefiklerine İran savaşı öncesinde danışılmamış, ABD 28 Şubat'ta İsrail ile birlikte savaşı başlatmıştı. Bazı ülkeler Trump'ın stratejisini açıkça eleştirmişti.

Trump: "NATO ihtiyaç duyduğumuzda yanımızda değildi"

Trump, NATO müttefiklerinin ABD'nin yanında olmadığını iddia etti ve ittifaktan ayrılmayı gündeme getirdi. 1949'da Sovyet tehdidine karşı kurulan NATO'nun karşılıklı savunma anlaşmasının kalbi olan 5. madde, sadece 11 Eylül 2001 saldırıları sonrası ABD'yi desteklemek için devreye sokulmuştu.

Pentagon'un Avrupa'daki askeri varlığını azaltıp başka tehditlere odaklanma uyarısı, Trump göreve döndüğünden bu yana 32 üyeli ittifak için son sarsıntı oldu. Cumhuriyetçi lider geçen yıl Grönland'ı ilhak etmekle tehdit ederek Avrupalı müttefikleri şaşırtmıştı.

Rutte: "Trump'ın hayal kırıklığını anlıyorum"

Rutte'nin bu günlerdeki ana misyonunun ABD'yi NATO'da tutmak olduğu belirtiliyor. Rutte sık sık Trump'ı övüyor ve NATO üyelerinin savunma harcamalarını artırmasını ona bağlıyor. Trump geçen yıl liderlere 2035'e kadar GSYH'nin yüzde 5'ini savunmaya ayırma baskısı yapmıştı.

Salı akşamı Trump'ın sadık izleyicisi olduğu bilinen Fox News'a çıkan Rutte, Trump'ı defalarca övdü ve İran'daki çabaları konusunda "tamamen arkasındayım" dedi. Üs kullanımı konusundaki Trump'ın rahatsızlığının "birkaç münferit vaka" olduğunu söyledi.

Rutte'nin Trump'ı övme boyutu zaman kaş kaldırıyor. Geçen yılki zirvede Trump'tan "baba" diye bahsetmişti. Ardından Trump'a yolladığı övgü dolu mesajı Trump sosyal medyada paylaşmıştı: "Avrupa BÜYÜK şekilde ödeyecek, ödemeleri gerektiği gibi, ve bu sizin zaferiniz olacak." Ocak'ta da Rutte'nin "Görüşmeyi sabırsızlıkla bekliyorum. Senin, Mark" diye biten mesajını Trump yine paylaşmıştı.

Kongre engeli

Kongre 2023'te, herhangi bir ABD başkanının onayı olmadan NATO'dan çekilmesini engelleyen bir yasa çıkardı. Trump ilk döneminde ittifaktan tek başına ayrılma yetkisi olduğunu öne sürmüştü.

36. NATO Zirvesi, 7-8 Temmuz 2026'da Türkiye'de yapılacak.